نوشته‌ی کوین فرناندو(کارشناس پزشکی)

۱۷ دوامبر ۲۰۲۶- من این فرصت را داشتم که در نشست سالانه انجمن اروپایی مطالعه دیابت (EASD) ۲۰۲۶ در میلان، نتایج مطالعه‌ای بر روی داده‌های دنیای واقعیِ انگلستان را ارائه دهم. این مطالعه به یک پرسش مهم می‌پردازد: دو سال پس از تشخیص دیابت نوع ۲ (T2D)، چه تعداد از افراد به اهداف درمانی توصیه‌شده در زمینه‌های قلبی-عروقی، کلیوی و متابولیک (CKM) دست می‌یابند؟ پاسخ تکان‌دهنده بود؛ تنها ۵ درصد - یعنی فقط ۱ نفر از هر ۲۰ نفر - که داده‌های کامل داشتند، موفق به دستیابی به هر شش هدف درمانی شده بودند.

سال‌های متمادی، رویکرد ما در مدیریت دیابت نوع ۲، «گلوکز-محور» بوده است. با این حال، ما به‌طور فزاینده‌ای دریافته‌ایم که دیابت نوع ۲ بسیار فراتر از اختلال در متابولیسم گلوکز است. سلامت قلبی-عروقی، کلیوی و متابولیک به‌طور ناگسستنی به هم پیوسته‌اند و اگر بخواهیم از عوارض طولانی‌مدت این بیماری جلوگیری کنیم، رسیدگی به این ریسک‌های به‌هم‌پیوسته در مراحل اولیه، ضروری است. اما آیا ما این تغییر دیدگاه را به عملکرد بالینی روزمره منتقل کرده‌ایم؟

مطالعه، هم‌گروهی گذشته‌نگر ما که با حمایت شرکت نو نوردیسک (Novo Nordisk) انجام شد، از پایگاه داده  CPRD Aurumدر انگلستان استفاده کرد تا دستیابی به شش هدف درمانی  CKMرا در دو سال پس از تشخیص دیابت نوع ۲ در مراقبت‌های اولیه بررسی کند. این اهداف که شامل HbA1c، وزن، کلسترول غیر HDL، فشار خون سیستولیک، فشار خون دیاستولیک و نسبت آلبومین به کراتینین ادرار (UACR) هستند، بر اساس راهنمای موسسه ملی سلامت و مراقبت‌های عالی (NICE) تنظیم شده بودند.

از میان نزدیک به ۳۸۷,۹۳۲ فردی که بین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۰ تشخیص دیابت نوع ۲ را دریافت کرده بودند، تقریباً ۲۳۲,۵۱۶ نفر شرایط پیگیری را داشتند و از این میان، تنها ۶۰,۰۹۳ نفر دارای اندازه‌گیری‌های کامل برای هر شش هدف بودند. نکته تکان‌دهنده اینجاست که تنها ۵ درصد از این افراد با داده‌های کامل، موفق به دستیابی به هر ۶ هدف CKMشده بودند. البته این پیامد ترکیبی تمام داستان را روایت نمی‌کند.

ما تنوع قابل توجهی در عملکرد در هر یک از اهداف مشاهده کردیم. کنترل فشار خون امیدوارکننده بود؛ به طوری که ۸۹٪ هدف فشار خون سیستولیک (کمتر از ۱۴۰ میلی‌متر جیوه) و ۹۶٪ هدف فشار خون دیاستولیک (کمتر از ۹۰ میلی‌متر جیوه) را محقق کردند. همچنین ۸۰٪ به هدف UACR(کمتر از ۳۰ میلی‌گرم بر میلی‌مول) رسیدند. با این حال، تنها ۴۵٪ به هدف HbA1c(کمتر یا مساوی ۶.۵٪) رسیدند، ۳۳٪ حداقل به ۵٪ کاهش وزن دست یافتند و تنها ۳۰٪ هدف کلسترول غیر HDL(کاهش حداقل ۴۰ درصدی نسبت به بالاترین مقدار ثبت شده) را محقق کردند.

البته دستیابی به هر شش هدف به طور همزمان، یک پیامد ترکیبی بسیار دشوار از نظر بالینی است. بنابراین، هرچند از دست دادن تنها یک هدف به معنای عدم دستیابی به هدف کلی است، اما نباید این یافته‌ها را به این معنا تفسیر کرد که ۹۵٪ از افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، مراقبت‌های ناکافی دریافت می‌کنند. با این حال، این نتایج شکاف قابل توجه بین مدیریت جامع عوامل خطر (طبق دستورالعمل) و آنچه در کار بالینی روزمره انجام می‌شود، را نشان می دهد.

چرا این اتفاق می‌افتد؟ احتمالاً «اینرسی درمانی» در این میان نقش دارد، اگرچه مطالعه ما برای اثبات علیت طراحی نشده بود. دلیل دیگر می‌تواند ماهیت پیچیدهٔ مدیریت دیابتِ تازه‌تشخیص‌داده‌شده باشد که مستلزم مداخلات متعدد در زمینه‌های قند خون، وزن، فشار خون و لیپیدهاست. در عملکرد بالینی روزمره، ما اغلب این موارد را به جای آنکه همزمان انجام دهیم، به صورت متوالی (یکی پس از دیگری) مدیریت می‌کنیم. دلایل قابل درکی برای این کار وجود دارد: وجود بیماری‌های مزمن متعدد، بار درمانی و عوارض جانبی داروها، ترجیحات بیمار و محدودیت منابع، همگی بر تصمیمات بالینی اثر می‌گذارند. همچنین، فرآیند تصمیم‌گیری مشترک و معنادار با بیمار مستلزم صرف زمان است، زمانی که در مراقبت‌های اولیه بسیار محدود است. با وجود این ملاحظات، شاید باید از خود بپرسیم که آیا رویکرد سنتی ما یعنی رسیدگی تدریجی به عوامل خطر به صورت مجزا، در آن سال‌های حیاتیِ پس از تشخیص، کافی است یا خیر.

آنچه را که اندازه‌گیری نمی‌کنید، نمی‌توانید درمان کنید

از نظر من، یافته‌ای که به همان اندازه مهم بود، صرفاً عدم دستیابی به اهداف درمانی نبود، بلکه میزان «داده‌های مفقود شده» بود. از میان حدود ۲۳۲,۵۰۰ فردی که شرایط پیگیری را داشتند، تنها حدود ۶۰,۰۰۰ نفر اندازه‌گیری‌های کامل برای تمام نشانگرهای زیستی مورد نظر را داشتند. به‌طور مشخص، داده‌های  UACRبرای ۵۶٪ از افراد مورد پیگیری مفقود بود، در حالی که اطلاعات مربوط به کلسترول غیر HDL و وزن به ترتیب برای ۴۲٪ و ۳۵٪ از افراد موجود نبود.

باز هم باید با احتیاط این موضوع را تفسیر کنیم. مفقود شدن داده‌ها در پرونده الکترونیک سلامت لزوماً به این معنای این نیست که آزمایش‌ها هرگز انجام نشده‌اند. علاوه بر این، دورهٔ مطالعه با پاندمی کووید-۱۹ هم‌پوشانی داشت که نظارت‌های روتین را مختل نمود. با این حال، این یافته‌ها سوالات مهمی را در مورد میزان مداومت در ارزیابی ریسک  CKMدر مراقبت‌های اولیه ایجاد می‌کند. به‌ویژه  UACRبسیار حیاتی است، زیرا اطلاعات ارزشمندی از خطر کلیوی و قلبی-عروقی ارائه می‌دهد. بدون ارزیابی سیستماتیک، ما با از دست دادن فرصت‌های شناسایی زودهنگام بیماری کلیوی و مداخله به موقع روبرو خواهیم بود.

یافته‌های ما نباید به عنوان سرزنش بخش مراقبت‌های اولیه تلقی شود. مدیریت جامع  CKMچالش‌برانگیز است و اهداف فردی‌سازی شده همچنان محوری هستند. اما نباید یافته‌های خود را نیز نادیده بگیریم. اهداف انفرادی به ما می‌گویند در کجا موفق هستیم و کجا کوتاهی می‌کنیم، و هدف ترکیبی نشان می‌دهد که مدیریت جامع عوامل خطر چقدر به ندرت محقق می‌شود. شاید زمان آن رسیده است که از بررسی‌های سنتی دیابت به سمت یک بررسی یکپارچه  CKMحرکت کنیم. راهنماهای ما از مراقبت‌های گلوکز-محور فراتر رفته‌اند؛ اکنون عملکرد بالینی ما نیز باید همین مسیر را طی کند.

منبع:

https://www.medscape.com/viewarticle/beyond-a1c-are-we-missing-bigger-picture-type-2-diabetes-2026a10016lh?ecd=a2a